မလေးရှားဖလားနှင့် အမျိုးသားလိဂ်: ၁၉၂၁–၂၀၂၆ သမိုင်းခရီး

မလေးရှားဖလားနှင့် အမျိုးသားလိဂ်: ၁၉၂၁–၂၀၂၆ သမိုင်းခရီး

မလေးရှားဖလားသည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ အဟောင်းဆုံးနှင့် အထင်ကရဆုံး ဘောလုံးဖလားပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မလေးယာဖလားအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ မလေးယာကျွန်းဆွယ်ရှိ ပြည်နယ်အသင်းများက ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော ဤပြိုင်ပွဲသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားအမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ မလေးရှားဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ပြိုင်ပွဲသည် နှစ်စဉ်ကျင်းပလာခဲ့ပြီး ဆီလန်ဂေါအသင်းက ဖလား ၃၃ ကြိမ်ဖြင့် အောင်မြင်ဆုံးအသင်းအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်စုနှင့် လိဂ်ပုံစံ ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းက နောက်ဆုံးပွဲသို့ တက်ရောက်ခွင့်ကို ပိုမိုစနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါကြောင့် ပြိုင်ပွဲဖျက်သိမ်းခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ၎င်း၏ သမိုင်းတန်ဖိုး မလျော့သေးပါ။ သမိုင်းကို နားလည်လိုပါက အမည်ပြောင်းလဲမှု၊ ပြိုင်ပွဲပုံစံနှင့် အောင်မြင်ဆုံးအသင်းများကို အစဉ်လိုက်စစ်ဆေးပါ။

Photo by Anastasia Shuraeva on Pexels

မလေးရှားဖလားကို နားလည်ခြင်းသည် ရလဒ်စာရင်းကိုသာ ဖတ်ခြင်းမဟုတ်ပါ။ ပြည်နယ်အသင်းဘောလုံးမှ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်လိဂ်စနစ်သို့ မလေးရှားဘောလုံး ဘယ်လိုရွေ့လျားလာသလဲဆိုတာကိုလည်း မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ဘောလုံးသတင်း၊ ပွဲစဉ်ခန့်မှန်းချက်နှင့် အသင်းဗျူဟာများကို လေ့လာသူများအတွက် ပွဲစဉ်သုံးသပ်ချက်က မလေးရှားဖလား၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ခေတ်သစ်ကစားပုံကို ချိတ်ဆက်ဖော်ပြပေးနိုင်သည်။ ရှေးဟောင်းဖလားတစ်လုံးကို ကြည့်ပြီး “ဒီဟာက ဖလားတစ်လုံးပဲ” ဟု ထင်လိုက်ရင် အနှစ်တစ်ရာနီးပါးက ပဋိပက္ခ၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ပရိသတ်စိတ်ဓာတ်ကို မမြင်မိနိုင်ပါ။ (ဘောလုံးသမိုင်းက အမြဲတမ်း ရိုးရိုးရှင်းရှင်းမဟုတ်ပါ။)

ပိုမိုအသေးစိတ်သော ပွဲစဉ်သုံးသပ်ချက်များကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုလိုပါက အောက်ပါလမ်းကြောင်းမှ စတင်နိုင်ပါသည်။

ပိုမိုလေ့လာရန်

အဆင့် ၁: မလေးရှားဖလား၏ အစကို ခြေရာခံပါ

မလေးရှားဖလား၏ မူလအစမှာ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော မလေးယာဖလားဖြစ်ပြီး မလေးယာကျွန်းဆွယ်ရှိ ပြည်နယ်အသင်းများအကြား ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က မလေးရှားနိုင်ငံသည် ယနေ့လို တစ်နိုင်ငံတည်းသော အားကစားဖွဲ့စည်းပုံမဟုတ်သေးဘဲ ပြည်နယ်အလိုက် ကိုယ်ပိုင်ဘောလုံးအဖွဲ့များက အဓိကအခန်းကဏ္ဍယူထားကြသည်။ ကွာလာလမ်ပူ၊ ဆီလန်ဂေါ၊ ပီနန်နှင့် ပီရတ်ကဲ့သို့သော ဒေသများသည် အစောပိုင်းဘောလုံးယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့၏ အားကစားအမှတ်အသားများကို မလေးရှားဖလားတွင် ဆက်လက်သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ မလေးရှားဖလား၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် ဥရောပဘောလုံးစနစ်ကို တိုက်ရိုက်ကူးယူခြင်းထက် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဒေသခံအသင်းများနှင့် စစ်တပ်အဖွဲ့များ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်။ မလေးရှားဖလား သမိုင်းမှတ်တမ်း တွင်လည်း ၁၉၂၁ ခုနှစ်ကို ပြိုင်ပွဲစတင်သည့်နှစ်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ အစကတည်းက ဖလားသည် ဆုတံဆိပ်ထက် ပိုကြီးမားခဲ့ပြီး ပြည်နယ်ဂုဏ်သိက္ခာကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။

အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ပြိုင်ပွဲပုံစံသည် ယနေ့ခေတ်လို ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှု၊ ဒေတာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ ကစားသမားအဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ မရှိသောကြောင့် အားကစားကွင်းထဲက မြင်တွေ့ရသောအရာပေါ်တွင်သာ အားထားရသည်။ အဲဒီခေတ်မှာ ခံစစ်အကွာအဝေး၊ ဘောလုံးပိုင်ဆိုင်မှုရာခိုင်နှုန်း၊ အပြေးအကွာအဝေးကို ဘယ်သူမှ မတွက်ခဲ့ကြပါ။ သို့သော် ပရိသတ်များက ဘယ်အသင်းက စိတ်ဓာတ်ပိုခိုင်သလဲ၊ ဘယ်ကစားသမားက အရေးကြီးပွဲတွင် ခြေစွမ်းပြသလဲကို မှတ်သားထားကြသည်။ ထိုအမှတ်တရများက မလေးရှားဖလားကို ရာသီတစ်ခုစာပြိုင်ပွဲမဟုတ်ဘဲ မိသားစုများအတွင်း မျိုးဆက်လိုက် ပြောဆိုသည့် အားကစားအမွေအနှစ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထူးခြားသည့်အချက်မှာ မလေးရှားဘောလုံး၏ အစောပိုင်းတိုးတက်မှုသည် မြို့တော်တစ်ခုတည်းပေါ် မမူတည်ဘဲ ပြည်နယ်အများအပြား၏ အသင်းဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့အသင်းအမှတ်တံဆိပ်များ၊ ပရိသတ်အရောင်များနှင့် ဒေသခံပြိုင်ဆိုင်မှုများ၏ အမြစ်ကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက ပြန်လည်ရှာဖွေနိုင်သည်။

အဆင့် ၂: အမည်ပြောင်းလဲမှုက ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?

မလေးရှားဖလား၏ အမည်ပြောင်းလဲမှုသည် ပြိုင်ပွဲအမည်သာ ပြောင်းသွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ မလေးရှား၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ဘောလုံးအဖွဲ့အစည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ပြသသည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်များဖြစ်သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မလေးယာဖလားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် စစ်သင်္ဘော ဟမ်အက်စ် မလေးယာကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားဟူသော အမည်ကို တရားဝင်အသုံးပြုလာခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ဖလားဟောင်းကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်မှစ၍ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု မှတ်တမ်းများက ဖော်ပြကြသည်။ ယင်းအချက်က လက်ရှိကစားသမားများ လက်ထဲတွင် မြင်ရသောဖလားနှင့် သမိုင်းဝင်မူရင်းဖလားကြား ကွာခြားမှုရှိနိုင်ကြောင်း သတိပေးသည်။ အမည်ပြောင်းတိုင်းမှာ ခေတ်တစ်ခေတ်၏ အာဏာ၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် နိုင်ငံတော်အမှတ်အသားတို့ ပါဝင်နေသည်။

အမည်ပြောင်းလဲမှုကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားနိုင်သည်။

1. ၁၉၂၁ ခုနှစ် — မလေးယာဖလားအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။
2. ၁၉၃၃ ခုနှစ် — ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
3. ၁၉၆၇ ခုနှစ် — မလေးရှားဖလားဟူသော အမည်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
4. ၁၉၆၈ ခုနှစ် — သမိုင်းဝင်ဖလားကို အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။

ယင်းအမည်များကို တစ်ခုချင်းစီ သီးခြားကာလများဟု မမြင်သင့်ပါ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ပြည်နယ်ဘောလုံးအဖွဲ့များသည် နိုင်ငံသစ်၏ အားကစားပုံရိပ်ကို တည်ဆောက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အမည်သစ်သည် ထိုနိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများနှင့် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ၏ အကျယ်အဝန်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အားကစားပြိုင်ပွဲကို နာမည်ပြောင်းလိုက်ရုံနှင့် အတိတ်ကို ဖျက်ပစ်နိုင်မည်ဟု ထင်ရင် အတော်လေး အိပ်မက်ဆန်နေပြီဖြစ်သည်။ မလေးယာဖလား၏ အစောပိုင်းအမှတ်တရများသည် မလေးရှားဖလား၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ယနေ့ထိ အသက်ရှင်နေဆဲဖြစ်သည်။

Photo by Pah Ni Zal on Pexels

မလေးရှားဖလား၏ အမည်အဆင့်ဆင့်ကို နိုင်ငံရေးသမိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်လေ့လာလိုသူများအတွက် အာရှဘောလုံးသမိုင်း လေ့လာရန် ကိုလည်း ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နိုင်ငံတော်အလိုက် ဘောလုံးအဖွဲ့များ၏ အခန်းကဏ္ဍကို နားလည်ခြင်းက ပြိုင်ပွဲများ ဘာကြောင့် အမည်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲရသလဲကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေသည်။ သမိုင်းကို စစ်ဆေးရာတွင် ဒုတိယအကျိုးရှိသောနည်းလမ်းမှာ မတူညီသော အရင်းအမြစ်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝီကီပီးဒီးယားမှ ရက်စွဲ၊ မလေးရှားဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်မှ ပြိုင်ပွဲစည်းမျဉ်းနှင့် သတင်းမီဒီယာများမှ နောက်ဆုံးပွဲမှတ်တမ်းကို ပေါင်းစပ်ကြည့်လျှင် ရိုးရိုးအကျဉ်းချုပ်ထက် ပိုတိကျသောပုံရိပ် ရရှိသည်။ အွန်လိုင်းဆောင်းပါးများအများစုက ၁၉၂၁ နှင့် ၁၉၆၇ ကိုသာ ပြောပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဖလားထိန်းသိမ်းမှုကဲ့သို့ အသေးစိတ်ကို ကျော်သွားကြသည်။ ထိုအသေးစိတ်က မူရင်းဖလားနှင့် ခေတ်သစ်ဆုဖလားကို ခွဲခြားနားလည်ရန် အရေးကြီးသော သဲလွန်စဖြစ်သည်။

မလေးရှားဖလား၏ အမည်သမိုင်းကို ဆက်လက်လေ့လာလိုသူများအတွက် အောက်ပါအကြောင်းအရာက အသုံးဝင်ပါလိမ့်မည်။

သမိုင်းအသေးစိတ်ကြည့်ရန်

အဆင့် ၃: ၁၉၈၂ ပြိုင်ပွဲပုံစံက ဘာတွေပြောင်းလဲစေသလဲ?

၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားအတွက် လိဂ်အဆင့်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အသင်းများသည် နောက်ဆုံးတစ်ပွဲကောင်းရုံဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ရာသီတစ်လျှောက် တည်ငြိမ်သောစွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသရတော့သည်။ ထိုပြောင်းလဲမှုသည် အမျိုးသားလိဂ်ရာသီပြီးနောက် အရည်အချင်းပြည့်မီသည့်အသင်းများကို သတ်မှတ်ပြီး နောက်ဆုံးအဆင့်သို့ တက်ရောက်စေသည့် စနစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခင်က ပြည်နယ်ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တိုက်ရိုက်ရှုံးထွက်ပွဲစိတ်လှုပ်ရှားမှုက အဓိကဖြစ်သော်လည်း ၁၉၈၂ နောက်ပိုင်းတွင် အမှတ်စုဆောင်းမှု၊ အိမ်ကွင်းစွမ်းဆောင်ရည်နှင့် အဝေးကွင်းရလဒ်တို့သည် ပိုမိုအရေးပါလာသည်။ ထိုပုံစံသည် နောက်ပိုင်း ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ဘောလုံးစနစ်အတွက် အခြေခံတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ပြိုင်ပွဲစည်းမျဉ်းများသည် နှစ်အလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် ရာသီတစ်ခု၏ ပုံစံကို အခြားရာသီများနှင့် တိုက်ရိုက်မနှိုင်းယှဉ်သင့်ပါ။ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်က ပြိုင်ပွဲအဆင့်၊ အသင်းအရေအတွက်နှင့် အုပ်စုခွဲပုံကို ပြင်ဆင်သည့်အခါ ရလဒ်မှတ်တမ်း၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်။

ခေတ်သစ်ပရိသတ်များအနေဖြင့် ပွဲစဉ်ရလဒ်ကို အောက်ပါအချက်များဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင့်သည်။

• အုပ်စုအတွင်း ရရှိသော အမှတ်နှင့် ဂိုးကွာခြားချက်။
• အိမ်ကွင်းနှင့် အဝေးကွင်း ရလဒ်ကွာခြားချက်။
• နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဒဏ်ရာရကစားသမားများနှင့် ပွဲပယ်ခံထားရသူများ။
• လိဂ်ရာသီနှင့် ဖလားပွဲများအကြား နည်းပြ၏ ကစားသမားလှည့်ပတ်အသုံးပြုမှု။
• ပင်နယ်တီအဆုံးအဖြတ်အထိ ရောက်နိုင်သောပွဲများတွင် ဂိုးသမားရွေးချယ်မှု။

အထူးသဖြင့် မလေးရှားဖလားကဲ့သို့ ရာသီကုန်ပိုင်းကျင်းပသည့် ပြိုင်ပွဲတွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုသည် မမြင်သာသည့် အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။ အသင်းတစ်သင်းသည် လိဂ်တွင် အောင်မြင်နေသော်လည်း ဖလားနောက်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်လာချိန်တွင် ခံစစ်အပြောင်းအလဲများ၊ ပြန်လည်ကောင်းမွန်ချိန်နည်းပါးမှုနှင့် ကစားသမားစိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုတို့ကြောင့် စွမ်းဆောင်ရည် ကျနိုင်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်စနစ်၏ လက်တွေ့သင်ခန်းစာမှာ တည်ငြိမ်မှုသည် တောက်ပသောပွဲတစ်ပွဲထက် ပိုတန်ဖိုးရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ပရိသတ်များက နောက်ဆုံးပွဲကိုသာ မှတ်မိကြပေမယ့် နောက်ဆုံးပွဲကို ရောက်အောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အမှတ်စုဆောင်းမှုကို မေ့တတ်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ကတော့ အဲဒီအပိုင်းကို မေ့လို့မရပါ။ အရှုံးတွေကြားမှာ သင်ယူရတာက အနိုင်ရတဲ့နေ့မှာ အော်ဟစ်ရတာထက် ပိုအသုံးဝင်တတ်သည်။

အဆင့် ၄: အောင်မြင်ဆုံးအသင်းများနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ဖတ်ပါ

ဆီလန်ဂေါအသင်းသည် မလေးရှားဖလားသမိုင်းတွင် ဖလား ၃၃ ကြိမ်ဖြင့် အောင်မြင်ဆုံးအသင်းအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။ ထိုမှတ်တမ်းသည် ဆီလန်ဂေါ၏ လူငယ်ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ မြို့ပြပရိသတ်အခြေခံ၊ သမိုင်းရှည်လျားသော အသင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အရေးကြီးပွဲများတွင် အတွေ့အကြုံတို့ကို ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဖလားအရေအတွက်တစ်ခုတည်းဖြင့် အသင်းတစ်သင်း၏ လက်ရှိအင်အားကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိသည်။ ဂျိုဟိုး ဒါရူလ် တက်ဇင်ကဲ့သို့ ခေတ်သစ်တွင် အင်အားကြီးလာသောအသင်းများသည် ဘဏ္ဍာရေးစီမံခန့်ခွဲမှု၊ ကစားသမားအရည်အသွေး၊ လေ့ကျင့်ရေးအခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် နိုင်ငံခြားကစားသမားရွေးချယ်မှုတို့ကြောင့် အားသာချက်ရရှိနိုင်သည်။ ကွာလာလမ်ပူ၊ ပီနန်၊ ပီရတ်နှင့် ထရင်ဂါနူးတို့သည်လည်း ပရိသတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပြည်နယ်ဂုဏ်သိက္ခာအရ အရေးပါသော အသင်းများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သမိုင်းဝင်အောင်မြင်မှုနှင့် လက်ရှိရာသီစွမ်းဆောင်ရည်ကို သီးခြားစံနှုန်းနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင့်သည်။

အသင်းများကို နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် အောက်ပါအဆင့်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။

1. ဆယ်နှစ်အတွင်း ရရှိခဲ့သော ဖလားများနှင့် နောက်ဆုံးအဆင့်တက်ရောက်မှုကို စစ်ဆေးပါ။
2. နောက်ဆုံး ၅ ပွဲ၏ ဂိုးသွင်းနှုန်းနှင့် ခံစစ်ပေးဂိုးကို တွက်ချက်ပါ။
3. အိမ်ကွင်းပရိသတ်ဖိအားကို အဝေးကွင်းစွမ်းဆောင်ရည်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။
4. အဓိကကစားသမားများ၏ ဒဏ်ရာနှင့် ပွဲပယ်အခြေအနေကို ကြည့်ပါ။
5. လိဂ်တွင် ထိပ်ဆုံးရောက်နေခြင်းနှင့် ဖလားပွဲတွင် အနိုင်ရနိုင်ခြင်းကို မတူညီသော အချက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။

အချက်အလက်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် သတိထားရမည့် ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ နောက်ဆုံးအဆင့်ပွဲများ၏ နမူနာအရေအတွက် နည်းပါးခြင်းဖြစ်သည်။ အသင်းတစ်သင်းသည် ရာသီတစ်လျှောက် ၂၀ ပွဲကောင်းခဲ့သော်လည်း ဖလားဆီမီးဖိုင်နယ်နှင့် နောက်ဆုံးပွဲတွင် ၂ ပွဲသာ အကဲဖြတ်ခံရသည်။ ထို့ကြောင့် အဲဒီ ၂ ပွဲ၏ ရလဒ်က အသင်းတစ်သင်းလုံး၏ အရည်အသွေးကို တိတိကျကျ ကိုယ်စားမပြုနိုင်ပါ။ ပွဲစဉ်သုံးသပ်ချက်တွင် ဂျိုဟိုး ဒါရူလ် တက်ဇင်၊ ဆီလန်ဂေါနှင့် ပီနန်တို့၏ ရလဒ်များကို ကြည့်ရာ၌ ပြိုင်ဘက်အဆင့်၊ ကစားသည့်နေရာနှင့် အနားယူချိန်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် လိုအပ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းက အရေးကြီးပေမယ့် လက်ရှိပွဲ၏ အမှန်တရားကို အစားထိုးမပေးနိုင်ပါ။ ဖလားဟောင်းက ကွင်းထဲမှာ မပြေးဘူးဆိုတာကတော့ အနည်းဆုံး သေချာပါတယ်။

Photo by Wafiy Azizol on Pexels

မလေးရှားဖလားအသင်းများ၏ ရလဒ်နှင့် ဗျူဟာကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ လေ့လာရန် အသင်းဗျူဟာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက် ကို ဆက်ဖတ်နိုင်သည်။ ခေတ်သစ်ဘောလုံးတွင် အသင်း၏ အင်အားကို ရှေ့တန်းကစားသမားတစ်ဦးတည်းဖြင့် မဆုံးဖြတ်နိုင်တော့ပါ။ ဖိအားပေးကစားသည့် အမြင့်၊ ဘောလုံးပြန်ရယူသည့်အချိန်၊ အလယ်တန်းမှ တိုက်စစ်သို့ ပြောင်းလဲသည့် အမြန်နှုန်းနှင့် ခံစစ်လိုင်း၏ အကွာအဝေးတို့သည် အရေးပါလာသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နောက်ဆုံး ၁၅ မိနစ်တွင် ပေးဂိုးများပြားသောအသင်းသည် ပထမပိုင်းတွင် အားကောင်းနေသော်လည်း အစားထိုးကစားသမားနှင့် ကိုယ်ခံအား စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် အားနည်းနိုင်သည်။ ယင်းအချက်ကို သာမန်ဖလားသမိုင်းဆောင်းပါးများက မဖော်ပြတတ်သောကြောင့် လက်ရှိပွဲခန့်မှန်းသူများအတွက် အထူးအသုံးဝင်သည်။ မှတ်တမ်းနှင့် ဗျူဟာကို ပေါင်းစပ်မှသာ သမိုင်းက လက်တွေ့ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် အသုံးဝင်လာမည်ဖြစ်သည်။

အသင်းအလိုက် ပွဲစဉ်အချက်အလက်များကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာတွင် အသုံးချလိုပါက အောက်ပါအရင်းအမြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်နိုင်သည်။

ပွဲစဉ်သုံးသပ်ချက်ကြည့်ရန်

အဆင့် ၅: မှတ်တမ်းများကို ဘယ်လိုအတည်ပြုမလဲ?

မလေးရှားဖလားသမိုင်းမှတ်တမ်းကို အတည်ပြုရာတွင် ပြိုင်ပွဲအမည်၊ ရာသီနှစ်နှင့် အောင်မြင်သူစာရင်းတို့ကို အနည်းဆုံး အရင်းအမြစ် ၂ ခုဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးသင့်သည်။ ဝီကီပီးဒီးယားသည် အမြန်ရှာဖွေရန် ကောင်းမွန်သော်လည်း မူရင်းမှတ်တမ်းအဖြစ် တစ်ခုတည်းကိုသာ အားမကိုးသင့်ပါ။ မလေးရှားဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ တရားဝင်ကြေညာချက်များ၊ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်၊ မလေးရှားအမျိုးသားပြတိုက်နှင့် ယုံကြည်ရသော သတင်းမီဒီယာများကို ပေါင်းစပ်စစ်ဆေးခြင်းက ပိုမိုခိုင်မာသောနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၉၂၁ မှ ၁၉၆၇ အတွင်း အမည်နှင့် ပြိုင်ပွဲပုံစံများ မတူညီသောကြောင့် ရာသီစာရင်းကို ခေတ်အလိုက် ခွဲထားရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကိုဗစ်-၁၉ ကြောင့် ပြိုင်ပွဲမကျင်းပနိုင်ခဲ့သည့်အချက်ကိုလည်း “အောင်မြင်သူမရှိ” ဟူ၍သာ မရေးဘဲ ကပ်ရောဂါဆိုင်ရာ ပြိုင်ပွဲရပ်ဆိုင်းမှုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်သင့်သည်။ မမှန်ကန်သော အလိုအလျောက်စာရင်းများက မည်မျှလှပစွာ ရေးထားပါစေ၊ မှားနေဆဲဖြစ်သည်။

အတည်ပြုစစ်ဆေးရန် လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

• ပထမဦးစွာ ပြိုင်ပွဲအမည်နှင့် စတင်သည့်နှစ်ကို စစ်ဆေးပါ။
• ထို့နောက် အမည်ပြောင်းလဲသည့်နှစ်များကို သီးခြားမှတ်သားပါ။
• အောင်မြင်သူစာရင်းတွင် အသင်းအမည်ဟောင်းနှင့် အသင်းအမည်သစ်ကို မရောထွေးပါနှင့်။
• နောက်ဆုံးပွဲ၊ လိဂ်အဆင့်နှင့် အုပ်စုအဆင့်ကို ခွဲခြားပါ။
• ရာသီမကျင်းပသည့်နှစ်ကို အောင်မြင်သူစာရင်းထဲ မထည့်ပါနှင့်။

မလေးရှားဖလားသည် အာရှဒေသ၏ ရှေးဟောင်းဘောလုံးပြိုင်ပွဲများအနက် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမိုင်းအချက်အလက်များကလည်း ထောက်ခံသည်။ သို့သော် “အာရှတွင် အဟောင်းဆုံး” ဟူသော စကားကို အသုံးပြုရာတွင် သတ်မှတ်ချက်ရှင်းလင်းရမည်။ စတင်သည့်နှစ်၊ နှစ်စဉ်ဆက်တိုက်ကျင်းပမှု၊ ပြိုင်ပွဲအမည်ဆက်ခံမှုနှင့် အမျိုးသားအဆင့်အသိအမှတ်ပြုမှုတို့အနက် ဘယ်စံနှုန်းကို သုံးသလဲ မဖော်ပြပါက အဆိုပါစကားသည် ကြော်ငြာစာသားသာ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ အမျိုးသားဘောလုံးအဖွဲ့များဆိုင်ရာ ဖီဖာအချက်အလက် နှင့် မလေးရှားအဖွဲ့ချုပ်၏ တရားဝင်မှတ်တမ်းကို အတူတကွ ကြည့်ခြင်းက ပိုမှန်ကန်သည်။ “ရှေးဟောင်း” ဆိုတာ ဂုဏ်ယူစရာဖြစ်ပေမယ့် စာရင်းဇယားအတည်ပြုမှုမရှိဘဲ အသုံးပြုလျှင် သမိုင်းမဟုတ်တော့ဘဲ ဆောင်ပုဒ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သွားသည်။

မလေးရှားဖလားသမိုင်း၏ အဓိကမှတ်တိုင်များ

ခုနှစ်	အရေးပါသောဖြစ်ရပ်
၁၉၂၁	မလေးယာဖလားအဖြစ် စတင်ကျင်းပ
၁၉၃၃	ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်း
၁၉၆၇	မလေးရှားဖလားအမည် စတင်အသုံးပြု
၁၉၆၈	သမိုင်းဝင်ဖလားကို အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်း
၁၉၈၂	လိဂ်အဆင့်နှင့် အရည်အချင်းစစ်ပုံစံ ထည့်သွင်း
၂၀၂၀	ကိုဗစ်-၁၉ ကြောင့် ပြိုင်ပွဲဖျက်သိမ်း
၂၀၂၆	ခေတ်သစ်ပုံစံဖြင့် ပြိုင်ပွဲဆက်လက်တည်ရှိ

[Internal Link: မလေးရှားဘောလုံးအသင်းများ၏ လက်ရှိဗျူဟာ]

အဖြစ်များသော မှားယွင်းချက်များကို ဘယ်လိုရှင်းမလဲ?

မလေးရှားဖလားသမိုင်းတွင် အဖြစ်များသောပြဿနာမှာ အမည်ဟောင်းများကို ရာသီစာရင်းထဲ မှားယွင်းပေါင်းစပ်ခြင်း၊ လိဂ်ပြိုင်ပွဲနှင့် ဖလားပြိုင်ပွဲကို ရောထွေးခြင်း၊ မကျင်းပခဲ့သည့်နှစ်ကို အောင်မြင်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အွန်လိုင်းစာမျက်နှာအချို့သည် လက်ရှိဖလားအနိုင်ရမှုနှင့် သမိုင်းဝင်မူရင်းဖလားကို ခွဲခြားမဖော်ပြသောကြောင့် ဖတ်ရှုသူများ အလွယ်တကူ ရောထွေးနိုင်သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ရာသီနှစ်၊ ပြိုင်ပွဲအမည်၊ အဆင့်နှင့် အောင်မြင်သူကို သီးခြားကော်လံများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်သင့်သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် အချက်အလက်ကို ရေးသားရာတွင် ရာသီပြီးဆုံးခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရမည်။ လက်ရှိရာသီ မပြီးသေးဘဲ ချန်ပီယံကို ကြိုတင်ရေးခြင်းသည် မျက်နှာဖုံးလှပသော်လည်း အချက်အလက်အရ မယုံကြည်ရပါ။ ဘောလုံးမှတ်တမ်းမှာ ခန့်မှန်းချက်နှင့် အတည်ပြုချက်ကို ခွဲထားရသည်။

အမှားပြင်ဆင်ရန် အောက်ပါစစ်ဆေးစာရင်းကို အသုံးပြုပါ။

• နှစ်နှင့် အသင်းအမည်ကို မူရင်းအရင်းအမြစ်နှစ်ခုဖြင့် တိုက်ဆိုင်ပါ။
• “ဖလားအနိုင်ရဆုံး” ဆိုသည့်စာရင်းတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသည့် ဖလားများသာ ထည့်ပါ။
• ၁၉၈၂ နောက်ပိုင်း လိဂ်ပုံစံနှင့် ယခင်ရှုံးထွက်ပုံစံကို သီးခြားဖော်ပြပါ။
• ၂၀၂၀ ကဲ့သို့ မကျင်းပခဲ့သည့်နှစ်များကို မှတ်ချက်ဖြင့် ထည့်ပါ။
• ပြိုင်ပွဲစည်းမျဉ်းများသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းနိုင်ကြောင်း သတိပေးပါ။

နောက်ဆုံးအနေနှင့် မလေးရှားဖလား၏ တန်ဖိုးကို ဆုဖလားအရေအတွက်တစ်ခုတည်းဖြင့် မတိုင်းတာသင့်ပါ။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ပြည်နယ်ဘောလုံး၊ နိုင်ငံတော်အမှတ်အသား၊ ပရိသတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်စနစ်တို့ တစ်ဆင့်ချင်း ပေါင်းစည်းလာခဲ့ခြင်းက ၎င်း၏ အကြီးမားဆုံးအောင်မြင်မှုဖြစ်သည်။ ဆီလန်ဂေါ၏ ၃၃ ကြိမ်မှတ်တမ်းသည် အရေးကြီးသော်လည်း ဂျိုဟိုး ဒါရူလ် တက်ဇင်၏ ခေတ်သစ်တိုးတက်မှု၊ ပီရတ်နှင့် ပီနန်တို့၏ ဒေသခံပရိသတ်အခြေခံ၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်ပုံစံပြောင်းလဲမှုတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းကြည့်မှ ပြည့်စုံသောသမိုင်းရရှိမည်။ ပွဲစဉ်သုံးသပ်ချက်ကဲ့သို့သော ဘောလုံးအကြောင်းအရာဆိုက်များသည် သမိုင်းနှင့် လက်ရှိအချက်အလက်ကို ချိတ်ဆက်ပေးနိုင်သော်လည်း စာဖတ်သူက အရင်းအမြစ်ကို ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးခြင်းကို မစွန့်လွှတ်သင့်ပါ။ အဲဒီလိုမှသာ မလေးရှားဖလားကို သတင်းတစ်ပုဒ်အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ ရာစုနှစ်နီးပါး ရှင်သန်လာသော အားကစားအမွေအနှစ်အဖြစ် နားလည်နိုင်မည်။

Photo by Anh Lee on Pexels

အကျဉ်းချုပ်ကို ဖတ်ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ဘောလုံးသတင်းနှင့် ပွဲစဉ်အမြင်များကို ဆက်လက်လေ့လာလိုပါက အောက်ပါစာမျက်နှာကို ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။

နောက်ဆုံးဘောလုံးသတင်းကြည့်ရန်

အမေးများသော မေးခွန်းများ

မေး: မလေးရှားဖလားဆိုတာ ဘာလဲ?

ဖြေ: မလေးရှားဖလားသည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ အထင်ကရ ပြည်တွင်းဘောလုံးဖလားပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မလေးယာဖလားအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားဟူသော အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ မလေးရှားဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ပြိုင်ပွဲသည် ပြည်နယ်အသင်းများနှင့် ခေတ်သစ်ကလပ်အသင်းများ၏ ပြိုင်ဆိုင်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။

မေး: မလေးရှားဖလားကို ဘယ်နှစ်မှာ စတင်ကျင်းပခဲ့သလဲ?

ဖြေ: မလေးရှားဖလား၏ မူလပြိုင်ပွဲကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မလေးယာဖလားအဖြစ် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မလေးယာကျွန်းဆွယ်ရှိ ပြည်နယ်အသင်းများက ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့အသုံးပြုသည့် မလေးရှားဖလားအမည်မှာ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သောကြောင့် စတင်သည့်နှစ်နှင့် အမည်အသစ်ရသည့်နှစ်ကို မရောထွေးသင့်ပါ။

မေး: မလေးယာဖလားနှင့် မလေးရှားဖလား ဘာကွာသလဲ?

ဖြေ: မလေးယာဖလားသည် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် မူလအမည်ဖြစ်ပြီး မလေးရှားဖလားသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ အသုံးပြုလာသည့် အမည်သစ်ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲသမိုင်းအရ အမည်ပြောင်းသော်လည်း အစဉ်အလာနှင့် ဖလားပြိုင်ပွဲ၏ သမိုင်းဆက်စပ်မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ဟမ်အက်စ် မလေးယာဖလားဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည့် အလယ်ကာလရှိခဲ့သည်။

မေး: မလေးရှားဖလား အနိုင်ရဆုံးအသင်းက ဘယ်အသင်းလဲ?

ဖြေ: ဆီလန်ဂေါအသင်းသည် ဖလား ၃၃ ကြိမ်ဖြင့် မလေးရှားဖလားအနိုင်ရဆုံးအသင်းဖြစ်သည်။ ယင်းမှတ်တမ်းသည် သမိုင်းရှည်လျားသော အသင်းဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပရိသတ်အခြေခံနှင့် ပြည်နယ်ဘောလုံးယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ သို့သော် လက်ရှိရာသီအင်အားကို ခန့်မှန်းရာတွင် ဖလားဟောင်းမှတ်တမ်းအပြင် လက်ရှိကစားသမားစာရင်း၊ ဒဏ်ရာနှင့် နောက်ဆုံးပွဲရလဒ်များကိုပါ ကြည့်သင့်သည်။

မေး: ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှာ မလေးရှားဖလား ဘာတွေပြောင်းလဲခဲ့သလဲ?

ဖြေ: ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားသို့ လိဂ်အဆင့်နှင့် အရည်အချင်းပြည့်မီမှု သတ်မှတ်သည့်ပုံစံကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီ ပြည်နယ်အသင်းများ၏ တိုက်ရိုက်ပြိုင်ဆိုင်မှုက ပိုမိုထင်ရှားခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၂ နောက်ပိုင်းတွင် အမှတ်စုဆောင်းမှုနှင့် ရာသီတစ်လျှောက် တည်ငြိမ်မှုက အရေးပါလာသည်။ သို့သော် ပုံစံအသေးစိတ်များသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် တရားဝင်စည်းမျဉ်းကို စစ်ဆေးသင့်သည်။

မေး: ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှာ မလေးရှားဖလား ဘာကြောင့် မကျင်းပခဲ့တာလဲ?

ဖြေ: ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားဖလားကို မလေးရှားနိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အများပြည်သူကျန်းမာရေးကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် အောင်မြင်သူမရှိခြင်းသည် ပုံမှန်ပြိုင်ပွဲရှုံးနိမ့်မှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ပြိုင်ပွဲမကျင်းပနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သမိုင်းစာရင်းတွင် ၂၀၂၀ ခုနှစ်ကို အထူးမှတ်ချက်ဖြင့် ဖော်ပြသင့်သည်။

မေး: မလေးရှားဖလားပွဲစဉ်ကို ခန့်မှန်းရာမှာ ဘာတွေစစ်ဆေးသင့်သလဲ?

ဖြေ: မလေးရှားဖလားပွဲစဉ်ကို ခန့်မှန်းရာတွင် နောက်ဆုံး ၅ ပွဲရလဒ်၊ အိမ်ကွင်းနှင့် အဝေးကွင်းစွမ်းဆောင်ရည်၊ ဒဏ်ရာရကစားသမား၊ ပွဲပယ်အခြေအနေ၊ ဂိုးကွာခြားချက်နှင့် နည်းပြ၏ ကစားသမားလှည့်ပတ်မှုကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ သမိုင်းဝင်ဖလားအရေအတွက်ကို တစ်ခုတည်းသော ခန့်မှန်းအခြေခံအဖြစ် မသုံးသင့်ပါ။ လောင်းကစားဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် အာမခံအနိုင်ရလဒ် မရှိသဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ဘတ်ဂျက်အတွင်းသာ စဉ်းစားပြီး အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားရန် လိုအပ်သည်။

[Internal Link: ဘောလုံးပွဲခန့်မှန်းရာတွင် အချက်အလက်အသုံးချနည်း]

မလေးရှားဖလားသမိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ဘောလုံးအကြောင်းအရာများကို ဆက်လက်လေ့လာရန် ယခု စတင်ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။

ယခုစတင်လေ့လာရန်